Başvurmadan önce: Ebeveyn olarak sizin duygularınız
Pek çok anne baba, çocuğu için destek almayı düşündüğünde suçluluk ya da "Yetersiz mi kaldım?" duygusu yaşar. İngiltere'deki oyun terapistleri derneği BAPT da ebeveynlerin, çocuklarının davranışından sorumlu tutulma kaygısıyla yardım istemeyi geciktirebildiğine dikkat çeker. Oysa çocuğunuzun zorlandığını fark etmeniz ve bu konuda adım atmanız, ona yardım etmenin önemli bir parçasıdır. Çocuğa terapiden söz etmeden önce eşinizle ya da çocuğun bakımında söz sahibi diğer yetişkinlerle konuşup ortak bir dil belirlemeniz de süreci kolaylaştırır.
Çocuğa terapi nasıl anlatılır?
Genel ilke basittir: kısa, dürüst ve yaşına uygun konuşmak. Terapiyi bir ceza, bir tehdit ("Uslu durmazsan seni psikoloğa götürürüm") ya da bir ödül olarak sunmamak, "Parka gidiyoruz" deyip başka bir yere götürmemek gerekir. Kendi kaygınızı çocuğa yüklemeden, sakin bir anda konuşmayı seçin. Aşağıdaki cümleler birer örnektir; kendi aile dilinize göre değiştirebilirsiniz.
3–6 yaş
- "Çocuklarla oyun oynayan ve onlara duyguları konusunda yardım eden biriyle tanışacağız. Onun odasında bir sürü oyuncak var."
- "Bazen çok kızıyorsun ve bu seni de yoruyor. Orada bunlar için de yer var."
- "Ben de seninle geleceğim; sen oyun oynarken dışarıda seni bekleyeceğim."
Küçük çocuklara bu konuşmayı çok önceden değil, görüşmeye yakın bir zamanda yapmak, beklerken kaygılanmalarını azaltır.
7–12 yaş
- "Son zamanlarda okul sabahları senin için çok zor geçiyor gibi. Bu tür konularda çocuklara yardım eden biriyle görüşmek istiyoruz."
- "Orada sınav ya da not yok. Ne oynayacağına, ne anlatacağına sen de karar vereceksin."
- "Bu, senin yaptığın bir yanlış yüzünden değil. Biz de anne baba olarak sana nasıl daha iyi yardım edebileceğimizi öğrenmek istiyoruz."
Ergenlik
Ergenler, kendileri hakkında onlarsız karar verilmesine karşı hassastır. Kararı mümkün olduğunca onunla birlikte vermek, randevu günü gibi konularda seçenek sunmak ve dürüst olmak işe yarar:
- "Son zamanlarda omzunda çok yük var gibi görünüyor. Bunları aileden olmayan biriyle konuşmak sana iyi gelebilir."
- "Orada konuştuklarını terapist bize ayrıntısıyla anlatmaz; orası senin alanın."
- "İlk görüşmeye bir kez gidelim, sonra birlikte değerlendirelim."
Ergen ilk başta karşı çıkıyorsa ilk görüşme yalnızca ebeveynlerle yapılabilir ve gencin sürece nasıl katılacağı birlikte planlanabilir.
İlk görüşmede ebeveynle neler konuşulur?
Çocuk terapisi çoğunlukla çocuk olmadan, ebeveynlerle yapılan ayrıntılı bir görüşmeyle başlar. Bu görüşmede genellikle şu konular ele alınır:
- Başvuru nedeni: Sorun ne zamandır, hangi ortamlarda ve ne sıklıkla görülüyor?
- Gelişim öyküsü: Hamilelik ve doğum, konuşma ve yürüme gibi gelişim basamakları, uyku, beslenme ve tuvalet alışkanlıkları
- Aile yaşamı: Evde kimler yaşıyor, son dönemde kayıp, ayrılık, taşınma ya da kardeş doğumu gibi değişiklikler oldu mu?
- Okul: Öğretmen gözlemleri, akademik durum, arkadaşlık ilişkileri
- Sağlık: Bilinen hastalıklar, kullanılan ilaçlar, daha önce yapılmış değerlendirmeler
- Beklentileriniz: Süreçten ne umuyorsunuz, sizi en çok ne zorluyor?
Görüşmeye karne ya da öğretmen notları ve varsa önceki değerlendirme raporları gibi belgeleri getirmeniz faydalı olur. Ebeveynler ayrı yaşıyorsa mümkünse iki ebeveynin de bilgilendirilmesi ve sürece katılması önerilir; velayet durumu ilk görüşmede konuşulur.
Gizlilik çocuğun güvenini nasıl korur?
Terapinin işe yaraması için çocuğun kendini güvende hissetmesi gerekir. Bu yüzden oyun odasında ya da görüşmede anlatılanların ayrıntıları ebeveynlerle paylaşılmaz; ebeveyn görüşmelerinde sürecin genel gidişi, öne çıkan temalar ve evde neler yapılabileceği konuşulur. Tek istisna güvenliktir: Çocuğun ya da bir başkasının güvenliğiyle ilgili bir risk fark edildiğinde bu bilgi gerekli kişilerle paylaşılır. Bu kural başlangıçta hem çocuğa yaşına uygun bir dille hem de ebeveynlere açıklanır.
Seanstan çıkan çocuğa "Bugün ne yaptınız?" ya da "Uslu durdun mu?" gibi sorular sormamak gerekir. Terapi "iyi" ya da "kötü" davranmakla ilgili değildir; çocuk orada olumsuz duygularını da rahatça ifade edebilmelidir. Kendiliğinden anlatmak isterse dinleyin; anlatmak istemezse bu da doğaldır.
Süreçte ebeveynin rolü nedir?
- Düzenlilik: Görüşmelere düzenli ve zamanında gelmek, çocuğun terapiste güven duymasında önemli rol oynar.
- Kaygıları ayrıca paylaşmak: Endişelerinizi çocuğun yanında değil, terapistle ayrı bir zamanda konuşun.
- Değişimi izlemek: Terapinin başında bazı davranışlar geçici olarak yoğunlaşabilir. Bu tür değişiklikleri not edip terapistle paylaşın.
- Evde uygulamak: Ebeveyn görüşmelerinde konuşulan önerileri evde deneyin; oyun zamanı ve sınır koyma için ebeveyn rehberinden de yararlanabilirsiniz.
- Rahat kıyafet: Oyun odasında boya ve kumla çalışılabileceği için çocuğun kirlenmekten çekinmeyeceği kıyafetler giymesi iyi olur.
- Kendinize bakmak: Zorlanan bir çocuğa eşlik etmek yorucudur; kendi destek ihtiyacınızı göz ardı etmeyin. Anne babaların kendi ilişkilerine yönelik destek için Holistik Psikoterapi'nin aile ve çift terapisi sayfasına göz atabilirsiniz.
Kardeşlere ne söylenmeli?
Kardeşler, bir çocuğun düzenli olarak bir yere gittiğini fark eder ve merak eder. "Ağabeyin hasta" ya da "sorunlu" gibi etiketler yerine kısa ve sakin bir açıklama yeterlidir: "Ablan duygularıyla ilgili konuşmak ve oynamak için bir yere gidiyor; orası onun özel zamanı." Kardeş, oyuncaklarla dolu bir odaya gidildiğini öğrenip kıskanabilir. Bu durumda terapiyi bir ayrıcalık gibi sunmamak ve diğer çocukla da evde baş başa zaman geçirmek dengeyi korur. Aile görüşmeleri planlanmadıkça kardeşlerin oyun odasına girmemesi, bu alanın çocuğa ait kalmasını sağlar.
Okula söylemeli misiniz?
Bu karar size aittir. Öğretmenin gözlemleri çocuğun okuldaki durumunu anlamak için çok değerlidir ve okulla iş birliği çoğu zaman sürece katkı sağlar. Öte yandan çocuğun okulda etiketlenmemesi de önemlidir. Hangi bilginin kimle paylaşılacağını önceden düşünün; büyük çocuklar ve ergenlerle bu kararı birlikte vermeye özen gösterin. Terapistin okulla iletişim kurması gerekirse bu, sizin bilginiz ve onayınızla planlanır. Başvurmadan önce durumu yeniden gözden geçirmek isterseniz çocuk ne zaman psikoloğa götürülmeli sayfasına dönebilirsiniz.